ISO Passing Calculator
Bereken gat- en astoleranties volgens ISO 286.
Inleiding
De ISO 286 Passing Calculator berekent gat- en astoleranties conform de internationale norm ISO 286-1, het fundament van de dimensionale tolerantieleer in de precisieverspaning. Passingcallouts zoals H7/g6 (glijpassing), H7/k6 (overgangspassing) en H7/p6 (perspassing) omschrijven de toegestane maatbanden van gat en as op micrometerschaal. Kennis van de werkelijke boven- en onderafwijkingen is onmisbaar voor het selecteren van de juiste meetmiddelen, het specificeren van machinetoleranties bij uitbesteding en het beoordelen van inkomende kwaliteitscontrole. De calculator dekt het volledig gat-basissysteem (H-gat) met alle gangbare asaanduidingen van d (ruime speling) tot u (zware pers), voor nominale maten van 1 tot 500 mm.
Hoe het werkt
ISO 286 definieert twee grootheden per passing: de IT-kwaliteit (tolerantiebandsbreedte) en de ligging van die band ten opzichte van de nominale maat (de letter). H is de standaard gatcode; de asletters d t/m u beschrijven assen van grote speling tot zware perspassing. De calculator geeft de boven- en onderafwijkingen in micrometers voor gat en as, plus de maximale en minimale speling (of overmaatpassing) van de samenstelling. Voor de interferentiegebied-letters k, m en n wordt IT8 en hoger geblokkeerd omdat ISO 286-1 deze combinaties niet tabuleert — de tolerantieband overlapt dan zowel speling als overmaatpassing, wat de passing onvoorspelbaar maakt.
Gebruiksscenario's
- Specificeren van een glijlager-opspanning van 50 mm H7/g6: gat 50,000/50,025 mm, as 49,975/49,991 mm — een speling van 9–50 µm voor een oliefilm bij matige snelheden.
- Inpersen van een 20 mm riemschijfnaaf op een H7/p6-as: overmaatpassing 15–35 µm vereist een hydraulische arbor-pers en levert wrijvingsoverbrenging zonder spie.
- Positioneren van een 6 mm paspen tussen twee freesmalplaten: m6-pen in H7-basisplaat (speling 0–12 µm) en P7-kopierplaat (overmaatpassing 6–18 µm) geeft herhaalbare montage en demontage.
Veelgestelde vragen
Waarom blokkeert de calculator k/m/n-asletters bij IT8 en hoger?
ISO 286-1 tabuleert de fundamentele afwijkingen voor interferentiegebied-letters uitsluitend bij de precisieklassen IT5 t/m IT7. Bij IT8 en grover overlapt de tolerantieband zowel speling als overmaatpassing, waardoor de passing onvoorspelbaar wordt. De norm laat deze combinaties opzettelijk weg.
Hoe zet ik een ISO 286-passing om naar tekeningsmaten?
Tel de afwijkingen op bij de basismaatmaat. Voor 50 mm H7/g6: gat 50,000/50,025, as 49,991/49,975. Geef bij voorkeur de lettercallout op de tekening — die is compacter en verwijst direct naar de norm.
Kunnen ISO 286-passingen worden gebruikt voor niet-ronde kenmerken zoals spiebanen en spielassen?
Nee. ISO 286 dekt uitsluitend cilindrische kenmerken (ronde gaten, ronde assen). Breedten van spiebanen vallen onder de algemene toleranties ISO 2768 of onderdeelspecifieke grensmaten. Evolvente spielassen volgen ISO 4156 (metrisch) of ANSI B92.1 (inch) met eigen passingsklassen. Persfittingen tussen niet-ronde geometrieën (rechthoekige staven in sleuven, vierkante assen in vierkante gaten) worden geregeld door ANSI/ASME B4.1 of interne werkplaatsschema's — extrapoleer H7/g6-afwijkingen nooit naar niet-ronde geometrieën.
Welke oppervlakteruwheid is nodig om een H7-tolerantie daadwerkelijk te kunnen controleren?
Oppervlakteruwheid eet tijdens het meten in de maattolerantie. Voor een H7-gat met een band van 25 μm streef je naar Ra 0,8–1,6 μm (Rz circa 6 μm) — haalbaar door ruimen, fijnboren of honen. Alleen geboorde gaten zitten meestal op Ra 3,2 μm of grover en kunnen niet betrouwbaar op H7 worden gecontroleerd, omdat meetresultaten tussen toppen en dalen verstrooien. Vuistregel: de gemiddelde top-dalruwheid mag niet meer dan 25 % van de maattolerantieband bedragen.
Veranderen thermische effecten de passing tussen montage- en bedrijfstemperatuur?
Ja, vooral bij verschillende materialen. Staal op staal (~11,5 × 10⁻⁶ /°C) groeit samen, de passing schuift nauwelijks met de temperatuur. Maar een stalen as in een aluminium huis (23 × 10⁻⁶ /°C) ziet het gat tweemaal zo snel openen als de as bij opwarming. Bij een verbinding van 50 mm die 50 °C opwarmt groeit de stalen as 30 μm terwijl het aluminium gat 58 μm groeit — die verschuiving van 28 μm kan een H7/p6-perspassing (max. overmaat 42 μm) in een slippende verbinding veranderen. Controleer voor warm draaiende samenstellingen altijd de maten bij bedrijfstemperatuur.